Komt je lijfrente vrij omdat de einddatum is bereikt, dan mag je het kapitaal niet zomaar in een keer op je rekening laten storten. Je moet het gebruiken om een periodieke uitkering aan te kopen, bij dezelfde aanbieder of bij een andere bank of verzekeraar.
Neem je het bedrag toch in een keer op, dan geldt dat als afkoop. Je betaalt dan progressieve inkomstenbelasting over het volledige bedrag, plus meestal 20% revisierente daarbovenop. In dit artikel lees je wat vrijkomen precies betekent, welke opties je hebt, wat afkoop je kost, en waar zzp'ers en dga's extra op moeten letten.
Wat betekent het dat je lijfrente vrijkomt?
Vrijkomen betekent dat de expiratiedatum van je lijfrentepolis of lijfrenterekening is bereikt. Het opgebouwde kapitaal is vanaf dat moment beschikbaar om uit te keren.
Die einddatum staat vast in de polisvoorwaarden of in het contract van je lijfrenterekening, en valt meestal rond je pensioenleeftijd. Je aanbieder stuurt je van tevoren een brief met de mogelijkheden, vaak enkele maanden voor de einddatum.
Belangrijk om te weten: vrijkomen is geen automatische uitbetaling. Het is het startpunt van een keuzemoment, waarbij jij zelf bepaalt wat er met het kapitaal gebeurt. Doe je niets, dan neemt de Belastingdienst uiteindelijk een standaardbeslissing voor je, en die pakt fiscaal ongunstig uit.
Je moet een uitkering aankopen, niet zomaar opnemen
De hoofdregel is simpel: het vrijgekomen kapitaal moet je omzetten in een periodieke uitkering. Dat is de voorwaarde waaronder je destijds belastingvoordeel kreeg op de premie-inleg.
Toen je jaren geleden inlegde in je lijfrente, trok je die premie af van je inkomen, vaak binnen je jaarruimte. Die aftrek was alleen toegestaan omdat het kapitaal bestemd is voor een oudedagsvoorziening in de vorm van periodieke uitkeringen, en niet voor een eenmalige uitkering.
Een periodieke uitkering is een vast bedrag dat je met een vaste regelmaat ontvangt, bijvoorbeeld maandelijks of per kwartaal, gedurende een afgesproken periode of levenslang. Over elke uitkering betaal je op dat moment inkomstenbelasting in box 1, net als over loon of winst.
Zo verspreid je de belastingdruk over meerdere jaren, in plaats van dat je in een keer tegen het hoogste tarief aanloopt. Dat is precies de reden waarom de wetgever de uitkeringsplicht heeft ingevoerd.
Tijdelijke of levenslange lijfrente: wat kies je?
Je hebt bij het aankopen van de uitkering grofweg twee smaken: een tijdelijke lijfrente of een levenslange lijfrente. De keuze bepaalt hoe lang je uitkeringen ontvangt en hoe hoog het bedrag per periode is.
Een tijdelijke oudedagslijfrente keert gedurende een vaste periode uit, met een wettelijk minimum van 5 jaar. Hoe korter de periode, hoe hoger het uitkeringsbedrag per jaar, maar ook hoe eerder de uitkeringen stoppen.
Een levenslange lijfrente keert uit zolang je leeft, wat meer zekerheid geeft maar per periode vaak een lager bedrag oplevert. Deze vorm is populair bij mensen die willen voorkomen dat hun oudedagsinkomen op raakt terwijl ze nog leven.
Voor beide vormen gelden fiscale minimum en maximum eisen aan de hoogte van de jaarlijkse uitkering, zodat het bedrag niet te ver uit elkaar loopt tussen de jaren. Je aanbieder rekent dit voor je door op basis van het vrijgekomen kapitaal, je leeftijd en de gekozen looptijd.
Twijfel je tussen sparen voor later of nu al uitkeren, dan is het ook goed om te kijken naar hoe aanvullend pensioen in het algemeen werkt. Meer daarover lees je in het artikel over extra pensioen opbouwen.
Wat kost het als je toch in een keer opneemt?
Neem je het vrijgekomen kapitaal toch in een keer op, dan geldt dat fiscaal als afkoop. De gevolgen zijn flink groter dan veel mensen vooraf denken.
Bij afkoop telt de Belastingdienst het hele kapitaal in een keer op bij je inkomen in box 1 van dat jaar. Omdat het om een groot bedrag gaat, val je vaak grotendeels in het hoogste belastingtarief, terwijl je bij een periodieke uitkering datzelfde bedrag over meerdere jaren tegen een lager gemiddeld tarief zou hebben belast.
Daarnaast rekent de Belastingdienst meestal ook nog revisierente, een extra heffing van maximaal 20% over het afgekochte bedrag. Deze rente compenseert het belastingvoordeel dat je destijds kreeg toen je de premie aftrok, en komt volledig los van de gewone inkomstenbelasting.
Het gecombineerde effect van belasting plus revisierente kan er dus voor zorgen dat je van een kapitaal van bijvoorbeeld 50.000 euro netto minder dan de helft overhoudt. Voor de precieze regels rond deze heffing raadpleeg je de officiele pagina van de Belastingdienst over lijfrente.
Er bestaat een uitzondering voor kleine lijfrentes: is het opgebouwde kapitaal onder een bepaalde drempel gebleven, dan mag je dat wel in een keer opnemen zonder revisierente. Voor de meeste opgebouwde lijfrentes ligt het kapitaal echter ver boven die drempel.
Waar koop je de uitkering aan: bank of verzekeraar?
Je hebt het wettelijke recht om te shoppen: je hoeft de uitkering niet aan te kopen bij de partij waar je het kapitaal hebt opgebouwd. Vergelijken loont, want de tarieven en voorwaarden verschillen behoorlijk per aanbieder.
Bij een verzekeraar koop je een lijfrenteverzekering die een gegarandeerde periodieke uitkering biedt, vaak met een vast rendement dat is ingerekend in het uitkeringsbedrag. Dat geeft zekerheid, maar meestal ook een wat lager verwacht rendement dan bij beleggen.
Bij een bank zet je het kapitaal op een lijfrenterekening, ook wel bankspaarlijfrente genoemd. Je kiest daarbij zelf voor sparen tegen een vaste rente of voor een beleggingsvariant, en de bank berekent op basis van een wettelijke staffel hoeveel je jaarlijks minimaal en maximaal mag opnemen.
Een lijfrenterekening is vaak flexibeler qua overstappen en kosten dan een verzekering, maar biedt geen gegarandeerd rendement als je voor beleggen kiest. Wat voor jou het beste past, hangt af van je risicobereidheid en van hoeveel zekerheid je wilt over de hoogte van je toekomstige uitkering.
Vraag bij het vergelijken altijd naar de kosten, de uitkeringsstaffel en of tussentijds overstappen naar een andere aanbieder nog mogelijk is zonder hoge afkoopkosten.
Aandachtspunten voor zzp'ers en dga's
Voor zzp'ers en dga's komt een lijfrente niet alleen vrij door een reguliere polis, maar soms ook via de oudedagsreserve of bij de verkoop of stopzetting van de onderneming.
Stopte je met je eenmanszaak of vof en zette je de behaalde stakingswinst destijds om in een lijfrente, dan gelden voor die stakingslijfrente grotendeels dezelfde regels als voor een gewone lijfrente. Het kapitaal moet uiteindelijk in een periodieke uitkering terechtkomen, met dezelfde risico's op revisierente bij afkoop. Hoe je stakingswinst berekent en omzet, lees je in het artikel over stakingswinst berekenen.
Als dga speelt vaak een ander mechanisme mee, namelijk pensioen dat in het verleden in eigen beheer is opgebouwd en inmiddels is omgezet naar een oudedagsverplichting. Die verplichting werkt op onderdelen net als een lijfrente, maar valt onder eigen regels binnen de bv. Meer over hoe dat samenhangt met je dga-inkomen lees je in het artikel over bv en holding.
Heb je als zzp'er of dga meerdere lijfrentes lopen die op verschillende momenten vrijkomen, dan is het slim om ruim voor de eerste einddatum al een totaalplan te maken. Zo voorkom je dat je in een enkel jaar meerdere grote bedragen tegelijk laat vrijkomen en daardoor onnodig in een hoge belastingschijf terechtkomt.
Timing: wanneer moet je uiterlijk kiezen?
Er zit een harde deadline aan je keuzemoment. Wacht je te lang, dan grijpt de Belastingdienst automatisch in met het afkoopscenario.
Je moet uiterlijk in het jaar waarin je 5 jaar ouder wordt dan je AOW-leeftijd een periodieke uitkering hebben laten ingaan. Heb je op dat moment nog geen uitkering aangekocht, dan behandelt de Belastingdienst je lijfrente alsof je die hebt afgekocht, met de bijbehorende belasting en revisierente.
In de praktijk betekent dit dat uitstellen wel mag, bijvoorbeeld om eerst nog een paar jaar door te sparen of te beleggen met het kapitaal, maar dat er wel een uiterste grens aan zit. Zet daarom een reminder ruim voor die deadline, zodat je niet in de laatste maanden overhaast een keuze moet maken.
Begin je vroeg met vergelijken, dan houd je ook meer tijd over om aanbieders tegen elkaar af te zetten en de uitkeringsvorm te kiezen die het beste bij je situatie past.
Veelgemaakte fouten bij een vrijkomende lijfrente
Een paar fouten kosten je bij een vrijkomende lijfrente onnodig veel geld. Let vooral op deze punten.
- Denken dat je het kapitaal vrij mag opnemen zonder gevolgen, terwijl afkoop belasting plus 20% revisierente kost
- Automatisch doorgaan bij de bestaande aanbieder, zonder te vergelijken of een andere bank of verzekeraar een betere uitkering biedt
- De deadline van 5 jaar na je AOW-leeftijd laten verstrijken zonder een uitkering te hebben laten ingaan
- Meerdere lijfrentes in hetzelfde jaar laten vrijkomen, waardoor je in een hogere belastingschijf terechtkomt
- Geen rekening houden met de stakingslijfrente regels bij het beëindigen van een onderneming
Veelgestelde vragen
Wat betekent het als mijn lijfrente vrijkomt?
Je lijfrente komt vrij als de einddatum die in je polis of op je lijfrenterekening staat is bereikt. Het opgebouwde kapitaal is dan beschikbaar, maar je mag het niet zomaar op je eigen rekening laten storten. Je moet het gebruiken om een periodieke uitkering aan te kopen, tenzij je gebruikmaakt van de kleine lijfrente regeling voor een klein bedrag.
Mag ik mijn vrijgekomen lijfrente in een keer opnemen?
Dat mag, maar dan geldt het als afkoop. De Belastingdienst telt het hele bedrag dan in een keer bij je inkomen in box 1, waardoor je in de hoogste belastingschijf terecht kunt komen. Daarnaast betaal je meestal ook nog revisierente van 20% over het opgenomen bedrag.
Wat is revisierente precies?
Revisierente is een extra heffing van maximaal 20% die de Belastingdienst oplegt als je een lijfrente afkoopt of niet op tijd een periodieke uitkering aankoopt. Deze rente komt bovenop de gewone inkomstenbelasting die je al over het bedrag betaalt, en compenseert het belastinguitstel dat je destijds bij de inleg hebt gekregen.
Moet ik de uitkering aankopen bij dezelfde verzekeraar?
Nee, je hebt het recht om te shoppen. Je mag het vrijgekomen kapitaal onderbrengen bij een andere verzekeraar of bank dan waar je de lijfrente hebt opgebouwd, zolang de nieuwe aanbieder een fiscaal toegelaten lijfrenteproduct aanbiedt. Vergelijk daarom altijd meerdere aanbieders voordat je een keuze maakt.
Tot wanneer heb ik de tijd om een keuze te maken?
Je moet uiterlijk kiezen in het jaar waarin je 5 jaar ouder wordt dan je AOW-leeftijd. Maak je voor die deadline geen keuze en heeft de uitkering nog niet ingekocht, dan behandelt de Belastingdienst je lijfrente alsof je hebt afgekocht, met belasting en revisierente als gevolg.
Kernpunten
- Komt je lijfrente vrij, dan moet je het kapitaal gebruiken om een periodieke uitkering aan te kopen
- In een keer opnemen geldt als afkoop: belasting in box 1 plus meestal 20% revisierente
- Je kiest tussen een tijdelijke lijfrente van minimaal 5 jaar of een levenslange uitkering
- Je mag shoppen en de uitkering aankopen bij een andere bank of verzekeraar dan waar je opbouwde
- De uiterste deadline om te kiezen is het jaar waarin je 5 jaar ouder wordt dan je AOW-leeftijd
Een vrijkomende lijfrente vraagt om een tijdige keuze, want uitstel zonder actie kan je duizenden euro's aan onnodige belasting en revisierente kosten. Begin op tijd met vergelijken, zeker als je als zzp'er of dga meerdere potjes tegelijk hebt lopen.
Twijfel je welke uitkeringsvorm het beste bij jouw situatie past, stel je vraag op het ondernemen-forum van CreativeDeals.