Een opdrachtovereenkomst, ook wel overeenkomst van opdracht genoemd en geregeld in artikel 7:400 van het Burgerlijk Wetboek, legt vast welk werk een zzp'er voor een opdrachtgever doet, tegen welke prijs en onder welke voorwaarden. Er ontstaat geen dienstverband, want de opdrachtnemer werkt zelfstandig.
Een modelovereenkomst is een vooraf beoordeelde versie die meer zekerheid geeft richting de Belastingdienst. Belangrijker dan het papier zelf is dat de praktijk ermee overeenstemt: geen gezag over hoe je werkt, ruimte om jezelf te laten vervangen en een ondernemersrisico dat bij jou blijft liggen.
In dit artikel lees je wat er in een opdrachtovereenkomst hoort, hoe die verschilt van een arbeidsovereenkomst, wat een modelovereenkomst precies doet, en hoe je hiermee schijnzelfstandigheid voorkomt.
Wat is een opdrachtovereenkomst?
Een opdrachtovereenkomst is het contract tussen een opdrachtnemer en een opdrachtgever, waarin staat welke werkzaamheden er worden verricht, tegen welke prijs en onder welke voorwaarden.
Artikel 7:400 BW omschrijft de opdracht als een overeenkomst waarbij iemand zich verbindt om, anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst, werkzaamheden te verrichten voor een ander. Die formulering is breed en dekt zowel losse klussen als langlopende samenwerkingen.
Een zzp'er gebruikt een opdrachtovereenkomst voor vrijwel elke opdracht, van een enkel project tot een samenwerking van een jaar. Ook bedrijven onderling gebruiken dit type contract, bijvoorbeeld wanneer een bureau een ander bureau inschakelt voor een deelproject.
De kern is dat de opdrachtnemer zelf bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd. Zodra een opdrachtgever te veel gaat sturen op werktijden, werkwijze of aanwezigheid, komt de opdrachtovereenkomst onder druk te staan, ongeacht wat er op papier staat.
Opdrachtovereenkomst of arbeidsovereenkomst: het verschil
Niet de titel van het contract bepaalt of iemand zzp'er is of in loondienst werkt, maar de manier waarop de samenwerking er in de praktijk uitziet.
Een arbeidsovereenkomst ontstaat zodra er drie dingen samenkomen: een gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en loon in ruil voor die arbeid gedurende een zekere tijd. Zijn die drie elementen aanwezig, dan is er in juridische zin sprake van loondienst, ook als partijen het contract een opdrachtovereenkomst noemen.
Bij een echte opdrachtovereenkomst ontbreekt de gezagsverhouding. De opdrachtnemer bepaalt zelf zijn werktijden en werkwijze, kan zich laten vervangen door iemand anders, en draagt het financiele risico van de eigen onderneming: geen doorbetaling bij ziekte en geen vakantiegeld.
De grens tussen beide vormen is soms lastig te trekken. Wil je precies weten welke criteria de Belastingdienst hanteert en hoe de handhaving sinds 2025 werkt, lees dan het artikel over schijnzelfstandigheid en de Wet DBA.
Wat hoort er in een opdrachtovereenkomst?
Een sterke opdrachtovereenkomst bevat een aantal vaste onderdelen, zodat er later geen discussie ontstaat over wat er precies is afgesproken.
- Partijen: naam, adres, KVK-nummer en btw-id van zowel opdrachtgever als opdrachtnemer
- Opdracht en scope: een concrete omschrijving van de werkzaamheden en het beoogde resultaat
- Tarief: uurtarief of vaste prijs, exclusief of inclusief btw, en de betalingstermijn
- Duur: startdatum en einddatum, of een looptijd gekoppeld aan het project
- Vervanging: het recht om de opdracht (deels) door iemand anders te laten uitvoeren
- Aansprakelijkheid: een redelijke beperking, eventueel gekoppeld aan een beroepsaansprakelijkheidsverzekering
- Intellectueel eigendom: wie de rechten krijgt op het opgeleverde werk, denk aan teksten, ontwerpen of code
- Opzegging: de opzegtermijn en de voorwaarden waaronder beide partijen mogen stoppen
Werk je met vertrouwelijke informatie, neem dan ook een geheimhoudingsbepaling op. Voor kortere klussen volstaat vaak een lichtere opdrachtbevestiging, maar zodra het om een langere of complexere samenwerking gaat, is een volledige opdrachtovereenkomst de betere keuze.
Wat is een modelovereenkomst?
Een modelovereenkomst is een standaardtekst die de Belastingdienst heeft beoordeeld en die vooraf zekerheid geeft dat een samenwerking niet als dienstverband wordt gezien, mits je er ook naar handelt.
Sinds 2016 verving de Wet DBA de Verklaring Arbeidsrelatie door dit systeem van modelovereenkomsten. Waar de VAR zekerheid gaf op basis van een eenzijdige verklaring van de opdrachtnemer, kijkt een modelovereenkomst naar de afspraken tussen beide partijen.
Het gebruik van een modelovereenkomst is nooit verplicht geweest. Je mag ook een eigen contract opstellen, zolang de inhoud overeenkomt met een echte opdrachtrelatie zonder gezag.
De zekerheid die een modelovereenkomst biedt, geldt alleen zolang je feitelijk werkt zoals in de tekst staat. Werk je in de praktijk anders, bijvoorbeeld doordat je toch vaste werktijden krijgt opgelegd, dan verlies je die zekerheid direct.
Algemene, branche- en individuele modellen
Er bestaan drie soorten modelovereenkomsten, elk met een net iets andere insteek.
Een algemene modelovereenkomst is een breed toepasbare standaardtekst die de Belastingdienst zelf publiceert. Deze modellen zijn niet gekoppeld aan een specifieke branche en gelden voor een brede groep opdrachtnemers.
Een branchemodel is opgesteld door een brancheorganisatie, samen met de Belastingdienst, en houdt rekening met de specifieke kenmerken van een sector, zoals de zorg of de bouw.
Een individuele modelovereenkomst is op maat gemaakt voor een specifieke opdrachtgever en opdrachtnemer, en werd voorheen door de Belastingdienst beoordeeld voordat partijen die konden gebruiken.
Sinds de volledige handhaving van de Wet DBA beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe branche- of individuele modelovereenkomsten meer. Voor een nieuwe samenwerking val je dus terug op een bestaand algemeen model of stel je zelf een opdrachtovereenkomst op die aan de eisen van een echte opdrachtrelatie voldoet.
Zijn modelovereenkomsten nog zinvol in 2026?
Bestaande modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029, maar ze geven minder garantie dan een aantal jaar geleden.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst de Wet DBA weer volledig, en kan een inspecteur direct een naheffing opleggen als de praktijk niet klopt met het contract. Ook in 2026 blijft een verzuimboete achterwege, maar sinds 1 januari 2026 kan de Belastingdienst wel een vergrijpboete opleggen, tot 100 procent van de naheffing, als er sprake is van opzet of grove schuld.
Ook met een goedgekeurde modelovereenkomst kan de Belastingdienst dus alsnog concluderen dat er een dienstverband bestaat, als de manier van werken daar niet mee overeenstemt. Volgens de Belastingdienst geeft een modelovereenkomst nooit een garantie op zich, alleen een indicatie vooraf.
Het kabinet heeft in maart 2026 het verduidelijkingsdeel van de opvolger van de Wet DBA, de Wet VBAR, geschrapt. Het rechtsvermoeden van werknemerschap is wel als apart wetsvoorstel aangenomen, nadat de Eerste Kamer daarmee instemde op 16 juni 2026, en treedt uiterlijk 31 december 2026 in werking: bij een uurtarief onder ongeveer 38 euro wordt dan vermoed dat er sprake is van een dienstverband, waarna de opdrachtgever het tegendeel moet bewijzen. Volg de laatste stand van zaken via de KVK, want deze regelgeving verandert regelmatig.
Een opdrachtovereenkomst in het Engels
Werk je voor een buitenlandse opdrachtgever, dan gebruik je meestal een Engelstalige versie met dezelfde kernonderdelen als een Nederlandse opdrachtovereenkomst.
Gangbare benamingen zijn "agreement for services" of "freelance services agreement". De Belastingdienst publiceert geen officiele Engelstalige modelovereenkomsten, dus je vertaalt zelf de scope, het tarief, de looptijd, de aansprakelijkheid en de bepalingen over intellectueel eigendom.
Neem altijd een bepaling op over het toepasselijke recht, ook als het contract in het Engels is opgesteld. Werk je vanuit Nederland, dan is het gebruikelijk om Nederlands recht van toepassing te verklaren, zodat er geen onduidelijkheid ontstaat bij een geschil.
Ga je een langere, structurele samenwerking aan met een vaste opdrachtgever, dan is een raamovereenkomst soms een beter alternatief dan losse opdrachtovereenkomsten per project. Meer hierover lees je in het artikel over de Master Service Agreement.
Hoe dit schijnzelfstandigheid helpt voorkomen
Een goed opgestelde opdrachtovereenkomst is een startpunt, maar schijnzelfstandigheid voorkom je uiteindelijk alleen door de praktijk mee te laten kloppen met het contract.
Laat vervanging in de praktijk ook echt toe, in plaats van een vervangingsclausule op te nemen die je nooit gebruikt. Werk voor meerdere opdrachtgevers tegelijk, zodat je aantoonbaar ondernemer bent en niet afhankelijk van een enkele klant.
Bepaal zelf je werktijden en werkwijze, en factureer op basis van resultaat of geleverde uren, niet op basis van beschikbaarheid zoals bij een werknemer. Zorg ook voor eigen bedrijfsmiddelen en investeringen, want dat versterkt het beeld van een zelfstandige onderneming.
Huur je zelf freelancers of zzp'ers in als opdrachtgever, dan gelden dezelfde aandachtspunten voor jou. Een breder overzicht van contractvormen, tarieven en de juiste platforms vind je in het artikel over uitbesteden en inhuren.
Veelgemaakte fouten bij een opdrachtovereenkomst
Een paar fouten zie je in de praktijk steeds terugkomen, en die ondermijnen precies de zekerheid waarvoor je de overeenkomst opstelt.
- Een modelovereenkomst kopieren zonder te checken of de praktijk er nog mee overeenstemt
- Een vervangingsclausule opnemen, maar vervanging in de praktijk nooit toestaan
- Geen afspraken maken over intellectueel eigendom, waardoor onduidelijk blijft wie de rechten op het werk krijgt
- Geen opzegtermijn vastleggen, met discussie tot gevolg zodra een van beide partijen wil stoppen
- Taal gebruiken die op een dienstverband lijkt, zoals verlofdagen, een functioneringsgesprek of een vast maandloon
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een opdrachtovereenkomst en een arbeidsovereenkomst?
Bij een opdrachtovereenkomst werk je zelfstandig: je bepaalt zelf hoe je het werk uitvoert, je bent vervangbaar en je draagt ondernemersrisico. Bij een arbeidsovereenkomst is er een gezagsverhouding, verricht je de arbeid persoonlijk en ontvang je loon voor beschikbare tijd. Niet de naam van het contract is bepalend, maar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet.
Is een modelovereenkomst verplicht voor zzp'ers?
Nee, het gebruik van een modelovereenkomst is nooit verplicht geweest. Je mag ook een eigen opdrachtovereenkomst opstellen, zolang die de kern van een echte opdrachtrelatie weergeeft. Een modelovereenkomst is een hulpmiddel voor meer zekerheid vooraf, geen wettelijke eis.
Geeft een modelovereenkomst altijd zekerheid dat er geen sprake is van loondienst?
Nee, een modelovereenkomst geeft alleen zekerheid als je ook echt werkt zoals erin staat. Wijkt de praktijk af, bijvoorbeeld doordat een opdrachtgever toch werktijden en manier van werken voorschrijft, dan kan de Belastingdienst alsnog concluderen dat er een dienstverband bestaat. Het papier is dus nooit een garantie op zich.
Wat moet er minimaal in een opdrachtovereenkomst staan?
Minimaal horen erin: de gegevens van beide partijen, een duidelijke omschrijving van de opdracht, het tarief, de duur van de samenwerking, afspraken over aansprakelijkheid en intellectueel eigendom, en de opzegtermijn. Neem ook een vervangingsclausule op, want die laat zien dat je niet persoonlijk verplicht bent om het werk uit te voeren.
Zijn modelovereenkomsten nog geldig in 2026?
Bestaande modelovereenkomsten die door de Belastingdienst zijn beoordeeld, blijven geldig tot en met 31 december 2029. De Belastingdienst beoordeelt sinds de volledige handhaving van de Wet DBA echter geen nieuwe branche- of individuele overeenkomsten meer. Bestaande algemene modellen kun je nog steeds gebruiken als basis voor je eigen opdrachtovereenkomst.
Kernpunten
- Een opdrachtovereenkomst (artikel 7:400 BW) legt vast welk werk een zzp'er doet, zonder dat er een dienstverband ontstaat
- Bepalend is niet het contract, maar of er in de praktijk gezag, persoonlijke arbeid en loon aanwezig zijn
- Een modelovereenkomst geeft vooraf meer zekerheid, maar alleen als je er ook echt naar handelt
- Bestaande modelovereenkomsten blijven geldig tot en met 31 december 2029, nieuwe branche- en individuele modellen worden niet meer beoordeeld
- Zorg dat vervangbaarheid, eigen regie en ondernemersrisico ook in de praktijk kloppen, niet alleen op papier
Een opdrachtovereenkomst opstellen is geen kwestie van een sjabloon invullen en vergeten. Controleer regelmatig of de praktijk nog aansluit bij wat er op papier staat, zeker nu de Belastingdienst weer volledig handhaaft.
Twijfel je over de juiste bepalingen in jouw opdrachtovereenkomst, stel je vraag op het ondernemen-forum van CreativeDeals.