Een cao is voor jou als werkgever verplicht in twee situaties. Je bent lid van een werkgeversvereniging die de cao heeft afgesloten, of de collectieve arbeidsovereenkomst is voor jouw sector algemeen verbindend verklaard door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In beide gevallen pas je de cao-afspraken over loon, toeslagen en verlof minimaal toe.
Val je nergens onder, dan is een cao niet verplicht. Vrijwillig toepassen mag altijd. Deze gids legt uit wanneer een cao voor jouw bedrijf geldt, hoe je dat controleert en hoeveel ruimte je hebt om af te wijken.
Wat je in deze gids leert
Deze gids is voor iedere werkgever die wil weten of een cao verplicht is en wat dat betekent voor het personeel.
- In welke gevallen een cao verplicht is voor jouw bedrijf
- Het verschil tussen een bedrijfstak-cao en een ondernemings-cao
- Hoe je controleert of je onder een algemeen verbindend verklaarde cao valt
- Wat een incorporatiebeding in de arbeidsovereenkomst doet
- Hoeveel je mag afwijken bij een minimum-cao of een standaard-cao
De cao is een van de kernstukken binnen personeel en werkgeverschap. Wie precies weet welke cao geldt, voorkomt naheffingen en gedoe met werknemers.
Wanneer is een cao verplicht?
Een cao verplicht je pas iets als je eronder valt. Dat is het geval in twee situaties, en het is verstandig om ze allebei te controleren.
De eerste situatie: je bent lid van een werkgeversvereniging die samen met een of meer vakbonden de cao heeft afgesloten. Door je lidmaatschap ben je gebonden aan die afspraken en moet je de cao toepassen op al je werknemers, ook op mensen die geen vakbondslid zijn.
De tweede situatie: de cao is voor jouw bedrijfstak algemeen verbindend verklaard. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kan cao-bepalingen zo verklaren dat ze gelden voor alle werkgevers in die sector, ook als je geen lid bent van een werkgeversorganisatie.
Zo'n algemeen verbindend verklaring (avv) trekt de cao dus over een hele branche heen. De Rijksoverheid vat het bondig samen: valt jouw bedrijf onder een algemeen verbindend verklaarde cao, dan geldt die cao ook voor jou. Zie de uitleg van de Rijksoverheid over welke cao je moet toepassen.
In beide gevallen ben je verplicht de cao toe te passen. Je past de bepalingen over loon, toeslagen, vakantiedagen en soms pensioen minimaal toe. In de cao staan afspraken over de rechten en plichten van werkgevers en werknemers, en onder die afspraken gaan zitten mag niet.
Bedrijfstak-cao of ondernemings-cao
Niet elke cao werkt hetzelfde. Het verschil tussen een bedrijfstak-cao en een ondernemings-cao bepaalt hoe je eronder valt.
Een bedrijfstak-cao geldt voor een hele sector, zoals de bouw, de metaal of de horeca. Werkgeversorganisaties en vakbonden sluiten zulke cao's af voor de branche. Alleen bedrijfstak-cao's worden algemeen verbindend verklaard, waardoor ze ook gelden voor werkgevers zonder lidmaatschap.
Een ondernemings-cao sluit je zelf af, als bedrijf, met een of meer werknemersorganisaties. Grote werkgevers doen dat om eigen arbeidsvoorwaarden vast te leggen. Zo'n cao geldt alleen binnen jouw onderneming en wordt niet algemeen verbindend verklaard.
Twijfel je onder welke cao je bedrijf valt? Dan kijk je naar de werkingssfeer: elke bedrijfstak-cao beschrijft voor welk soort werkzaamheden en welke bedrijven de cao geldt. Heb je een bedrijf met verschillende activiteiten, dan bepaalt vaak de hoofdactiviteit welke cao van toepassing is.
Zo controleer je of je onder een avv-cao valt
Om zeker te weten of een cao verplicht is, controleer je of die voor jouw sector algemeen verbindend is verklaard. Dat doe je bij de bron.
Het ministerie van SZW houdt een openbaar cao-register bij. Daarin zie je of een cao algemeen verbindend is verklaard en voor welke periode dat geldt. Raadpleeg daarvoor het cao- en avv-register van het ministerie van SZW.
Zoek op de naam van je bedrijfstak of op een cao die bij je activiteiten past. Lees vervolgens de werkingssfeer, zodat je zeker weet dat jouw bedrijf en werknemers binnen de reikwijdte van die cao vallen.
Kom je er niet uit, dan helpt de wegwijzer van de Rijksoverheid over hoe je weet of er een cao geldt. Bij blijvende twijfel is een branchevereniging of een arbeidsjurist je snelste route naar zekerheid.
Het incorporatiebeding in de arbeidsovereenkomst
Er is een derde manier waarop een cao voor jou gaat gelden, ook zonder lidmaatschap of avv: je neemt de cao zelf op in het contract met je werknemer.
Zo'n bepaling heet een incorporatiebeding. Daarmee verklaar je in de arbeidsovereenkomst een bepaalde cao van toepassing op de arbeidsrelatie. Vanaf dat moment ben je aan die afspraken gebonden, precies zoals bij een verplichte cao.
Let op de formulering. Verwijs je naar de cao zoals die van tijd tot tijd geldt, dan volg je automatisch nieuwe versies. Noem je alleen een specifieke cao, dan blijft die versie gelden totdat je het beding aanpast.
Een incorporatiebeding is handig als je vrijwillig een cao wilt volgen, bijvoorbeeld om aantrekkelijk te blijven voor personeel. Je legt de arbeidsvoorwaarden dan in een keer netjes vast in plaats van elk onderdeel apart te regelen.
Minimum-cao of standaard-cao
Valt je bedrijf onder een cao, dan bepaalt het type hoeveel ruimte je hebt om af te wijken. Er zijn twee smaken, en het verschil is groot.
Bij een minimum-cao staan ondergrenzen. Je mag niet onder de afspraken zakken, maar je mag wel gunstiger zijn voor je werknemer, bijvoorbeeld een hoger loon of extra vakantiedagen. In je cao staat meestal expliciet dat het een minimum-cao is.
Bij een standaard-cao liggen de arbeidsvoorwaarden vast. Afwijken mag dan niet, ook niet in het voordeel van de werknemer. De cao is dan zowel ondergrens als bovengrens.
Wat je nooit mag, ongeacht het type cao: onder dwingende wettelijke regels zakken. Het wettelijk minimumloon is een harde bodem waar geen cao onder komt. Ook de opbouw van vakantiedagen kent een wettelijk minimum dat een cao alleen kan verbeteren.
Regelt de cao een verplicht pensioen via een bedrijfstakpensioenfonds, dan geldt dat ook. Meer daarover lees je in de gids over de pensioenregeling voor werknemers.
Nawerking als de cao afloopt
Een cao heeft een looptijd. Wat gebeurt er als die afloopt en er nog geen nieuwe cao is? Dan speelt nawerking een rol.
Nawerking betekent dat cao-afspraken die in de individuele arbeidsovereenkomst zijn beland, blijven gelden nadat de cao is verlopen. Die voorwaarden zijn onderdeel van de arbeidsrelatie geworden en verdwijnen niet vanzelf.
Bij een algemeen verbindend verklaarde cao ligt het anders. De avv geldt voor een vaste periode. Loopt die af, dan vervalt de verplichte werking totdat een nieuwe avv volgt, al kunnen bepalingen via nawerking alsnog doorlopen.
Praktisch betekent dit dat je je ook na de looptijd nog aan de cao moet houden voor zover die is nagewerkt. Wil je iets wijzigen, controleer dan eerst wat er via nawerking is blijven hangen en of er een opvolgende cao aankomt.
Geen verplichte cao, en nu?
Blijkt na controle dat geen enkele cao verplicht is voor jouw bedrijf? Dan val je terug op de wet en op de afspraken in je eigen arbeidsovereenkomsten. Dat is een prima uitgangspunt.
Je bent dan niet vrijblijvend bezig: de wettelijke regels blijven gewoon gelden, van het minimumloon tot doorbetaling bij ziekte. Alleen de aanvullende cao-afspraken ontbreken, en die vul je zelf in.
Vrijwillig een cao volgen mag altijd. Veel werkgevers spiegelen de sector-cao om mee te blijven doen op de arbeidsmarkt, ook als de wet dat niet eist. Regel je zaken als toeslagen op overuren en bonussen netjes, dan sta je sterker in gesprekken met je personeel.
Kies je ervoor om een cao vrijwillig toe te passen, leg dat dan vast met een incorporatiebeding. Zo weet iedereen waar hij aan toe is en voorkom je discussie achteraf.
Veelgestelde vragen
Wanneer is een cao verplicht voor een werkgever?
Een cao is verplicht in twee gevallen. Als je lid bent van een werkgeversvereniging die de cao heeft afgesloten, of als je onder een cao valt die rechtstreeks op jouw bedrijf van toepassing is. En als het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de cao voor jouw bedrijfstak algemeen verbindend heeft verklaard. In beide situaties moet je de cao toepassen op je werknemers.
Wat is leidend: de cao of de wet?
De wet gaat voor waar die dwingend is, zoals bij het wettelijk minimumloon: daar mag geen enkele cao onder zakken. Boven dat wettelijke minimum vult de cao de arbeidsvoorwaarden verder in en gaan cao-afspraken voor op wat je zelf met een werknemer regelt, tenzij jullie iets gunstigers afspreken dan de cao voorschrijft.
Wat als een werkgever zich niet aan de cao houdt?
Dan heeft je werknemer recht op nabetaling van bijvoorbeeld te weinig betaald loon of gemiste toeslagen. Vakbonden en werkgeversorganisaties kunnen naleving afdwingen, en bij een algemeen verbindend verklaarde cao kan ook de overheid controleren. Je loopt dus een reeel risico op naheffingen en claims met terugwerkende kracht.
Valt elk bedrijf automatisch onder een cao?
Nee. Er zijn genoeg bedrijven en sectoren zonder verplichte cao. Val je nergens onder, dan gelden alleen de wettelijke regels en de afspraken in je eigen arbeidsovereenkomst. Je mag een cao dan vrijwillig volgen, maar dat is geen verplichting.
Moet ik de cao toepassen als ik geen lid ben van de werkgeversvereniging?
Ja, als de cao voor jouw bedrijfstak algemeen verbindend is verklaard. Dan geldt de cao voor alle werkgevers in die sector, ook zonder lidmaatschap. Ben je geen lid en is de cao niet algemeen verbindend verklaard, dan ben je in beginsel niet gebonden, tenzij je de cao zelf in de arbeidsovereenkomst hebt opgenomen.
Kernpunten
- Een cao is verplicht als je lid bent van een werkgeversvereniging die de cao afsloot, of als de cao voor jouw sector algemeen verbindend is verklaard
- Alleen een bedrijfstak-cao wordt algemeen verbindend verklaard; een ondernemings-cao sluit je zelf af voor je eigen bedrijf
- Controleer in het cao-register van het ministerie van SZW of jouw sector-cao algemeen verbindend is verklaard
- Met een incorporatiebeding pas je een cao vrijwillig toe via de arbeidsovereenkomst
- Bij een minimum-cao mag je gunstiger zijn, bij een standaard-cao niet; onder het wettelijk minimum kom je nooit
Of een cao verplicht is, draait om twee vragen: ben je gebonden via lidmaatschap of contract, en is de cao voor jouw sector algemeen verbindend verklaard? Beantwoord die twee, en je weet precies welke arbeidsvoorwaarden je minimaal moet toepassen.
Zit je met een vraag over jouw cao of arbeidsvoorwaarden, stel die dan op het ondernemen-forum van CreativeDeals.